Een rechtszaak voeren met hulp van AI? Dat kan risico’s opleveren

AI tools zoals ChatGPT, Perplexity of de Google AI-tool zijn indrukwekkend en kunnen enorm helpen bij het opstellen van verschillende soorten documenten. In juridische procedures kan dit echter gevaarlijk zijn. Dit heeft de rechtbank Oost-Brabant, locatie ’s-Hertogenbosch duidelijk gemaakt in haar uitspraak van 24 december 2025 (ECLI:NL:RBOBR:2025:8495). In deze uitspraak oordeelde de rechtbank dat het gebruiken van AI-tools een verwijt van misbruik van procesrecht kan opleveren.

Waar ging deze zaak over?

De partijen in deze zaak hadden een geschil over de notariële levering van een appartement. In een eerdere procedure heeft de kantonrechter reeds vastgesteld dat de afspraken tussen partijen over dit appartement moeten worden gekwalificeerd als huurkoop. Dit betekent dat de koper het appartement wel reeds in gebruik had en de koopprijs in termijnen betaalde, maar dat de eigendom pas zou overgaan nadat de volledige koopprijs was voldaan. Zolang daarvan geen sprake was, bleef de verkoper juridisch eigenaar, hetgeen van belang is voor de vraag of en wanneer notariële levering kon plaatsvinden.

Eiser is in twee eerdere procedures veroordeeld tot het verlenen van medewerking aan de levering van het appartement, en vordert in deze procedure dat de tenuitvoerlegging van het eerdere vonnis wordt gestaakt, dat wil zeggen tijdelijk wordt stopgezet, zolang de notariële huurkoopakte niet is verleden en de volledige marktwaarde niet is vastgesteld en voldaan. Eiser stelt zich op het standpunt dat hij niet kan worden verplicht tot levering van het appartement voordat formeel aan deze voorwaarden is voldaan.

Proceskosten

De rechtbank stelt eiser in het ongelijk en oordeelt dat eiser de volledige proceskosten (inclusief nakosten (de kosten die ontstaan ná een gerechtelijke uitspraak)) dient te betalen. Het uitgangspunt is dat een veroordeling tot vergoeding van de volledige proceskosten alleen in buitengewone omstandigheden denkbaar is, bijvoorbeeld in geval van misbruik van procesrecht.

Misbruik van procesrecht

In dit geval oordeelt de rechtbank dat er sprake is van misbruik van procesrecht. Zij licht dit als volgt toe. Allereerst baseert eiser zijn stellingen op feiten waarvan hij wist of had moeten en kunnen weten dat die onjuist zijn. Daarnaast neemt eiser in deze procedure vrijwel volledig dezelfde standpunten in als die hij heeft ingenomen in de twee eerdere procedures. Daarmee voert hij dezelfde inhoudelijke discussie, waarop al onherroepelijk is beslist. Tot slot oordeelt de rechtbank dat ook het gebruik van AI-tools misbruik van procesrecht met zich mee brengt. Deze rechtsoverweging (4.30) luidt als volgt:

‘’Tot slot weegt de kantonrechter bij het aannemen van misbruik van procesrecht mee dat [eisers] zijn processtukken naar eigen zeggen heeft opgesteld met behulp van een AI-instrument en, belangrijker nog, dat die processtukken verschillende onbegrijpelijke verwijzingen naar wetsartikelen en juridische onjuistheden bevatten. De kantonrechter wijst in dit kader op de verwijzingen naar de artikelen 11 en 122 van de Wet op de Rechterlijke Organisatie en de onjuiste aanname dat een notariële akte van huurkoop de titel voor de eigendomsoverdracht van het appartement vormt, althans dat een geldige titel zou ontbreken vanwege het vormgebrek dat (nog) kleeft aan de overeenkomst van huurkoop. De kantonrechter rekent het [eisers] aan dat hij de door AI geproduceerde stukken niet goed naleest en de juridische relevantie en juistheid ervan niet laat controleren door bijvoorbeeld een raadsman. Aannemelijk is dat het [gedaagden] daardoor extra tijd en moeite heeft gekost om de stellingen van [eisers] te doorgronden en zich hiertegen te verweren. Het geheel overziend draagt ook het zonder meer gebruiken van ondermaatse, door AI geproduceerde processtukken bij aan misbruik van procesrecht.’’

De uitspraak onderstreept twee belangrijke punten:

1. Juridische professionaliteit is cruciaal. Procederen op basis van inhoud die juridisch incorrect is, kan leiden tot een verwijt van misbruik van procesrecht. AI is geen vervanger voor juridische deskundigheid.

2. AI mag ondersteunend zijn, maar altijd met menselijke controle. Laat uw stukken om die reden dan ook altijd nakijken door iemand met juridische kennis en vertrouw niet alleen op wat een AI-tool voortbrengt.

Deze uitspraak laat zien dat het gebruik van AI-tools in een juridische procedure niet zonder risico’s is. Hoewel AI-tools kunnen helpen bij het structureren van gedachten of het opstellen van een concept, blijft degene die procedeert zelf verantwoordelijk voor de inhoud en juistheid van de ingediende stukken. Wie zonder voldoende juridische kennis vertrouwt op AI-gegenereerde teksten en deze zonder controle indient, loopt het risico dat de rechter dit aanmerkt als misbruik van procesrecht.

Voor meer informatie kunt u de volledige uitspraak lezen op de website van de rechtbanken: uitspraak op Rechtspraak.nl .